Centar za aktivizam Vranje – Običaji

Tekst je nastao kao deo projekta “Škola kao put ka jedinstvu” , finansijski podršan od strane Ministarstva za ljudska i manjinska prava i društveni dijalog

Slava

Iako je danas među Srbima odomaćeno uverenje da je slava isključivo srpski običaj, podaci pokazuju da je u severnoj Albaniji slava bila slavljena i to pod istim imenom kao i kod Srba. Proučavaoci su utvrdili da najveći broj crnogorskih bratstava, koja po predanju vode svoje poreklo iz severne Albanije, slavi svetog Nikolu, kao i svi Malisori, odnosno severnoalbanska i zetska plemena. Štaviše, čak su i sistematski pokušaji da se iskoreni proslava Nikoljdana među islamizovanim Albancima imali samo delimičnog uspeha. U najkraćem, rani pisani izvori do polovine XIX veka nude brojne primere međusobnog poštovanja i saradnje između srbo-crnogorskih i albanskih brđana i opisuju ih kao mnogostruko slične i srodne. Naravno, bilo bi preterano na osnovu ovih izvora izvesti zaključak da nikakvih neprijateljstava ili konflikata između srpskog i albanskog stanovništva nikada nije ni bilo, pogotovo ako imamo u vidu da su u plemenskim društvima centralnog Balkana sukobi između pojedinih rodova, fisova ili plemena bili uobičajena pojava.

Ipak, navedeni tekstovi pokazuju da Srbi i Albanci u ovom periodu nisu percipirali svoje odnose prevashodno kroz pojmove međusobnog neprijateljstva i netrpeljivosti. “Sve slave i običaje nasliedili smo od starośedilaca Balkana” u kom je pokazano da je slavljenje krsnog imena kod nas na zapadnom Balkanu nastalo kao zamena za slavljenje antičkih bogova, i to su davno, još pre II svetskog rata utvrdili mnogi znameniti naučnici – kao što su: otac srpske arheologije Miloje Vasić, pa akademik Vladislav Skarić, profesor Ćiro Truhelka, dr Aleksandar Mitrović i drugi.

U knjizi “Malesija” pre skoro 100 godina opisano je: Ceklinjanin Andrija Jovićević bio je pedagog, publicista i pripovedač, rođen je 1870. a umro je 1939. godine. U Beogradu je 1923. godine objavljena njegova etnološka studija “Malesija” koju je radio prema uputstvima koja mu je dao Jovan Cvijić. Knjigu je napisao na osnovu istraživanja koja je vršio u Malesiji, 1920. i 1922. godine. Jovićević je pre skoro 100 godina o krsnoj slavi u Malesiji, zapisao: “Svi Malisori i sva Severna Arbanija imaju zimski Nikolj-dan, kao opštu narodnu slavu. Nikolj-dan praznuju u Malesiji za sedam dana. . . U potonje se vreme postepeno odustaje od ove slave i neka su plemena svela ovo praznovanje na tri dana. . . Svako malisorsko pleme ima posebnu krsnu slavu, pa ipak im tog dana pop ne dolazi u kuću, a na Sv. Nikolu mora doći i “blagosloviti” kuću.” Katolički Albanci pridaju veći značaj krsnom imenu, mnogo bogatije i pompeznije slave nego što to rade Srbi i Crnogorci, koji su istina nekada, kao i Malisori – slavili krsno ime po nekoliko dana, ali je još knjaz Danilo to sveo na jedan dan. “Za naše bratstvo Siništaj krsna slava – Velika gospa.” Katolički Albanci i danas proslavljaju krsnu slavu.

 I Bugari slave svetog Savu

Bugari su veoma poštovali Svetog Savu kao diplomatu. Naime, Savin bratanac, srpski kralj Vladislav, bio je zet tadašnjeg bugarskog cara Jovana Asena Drugog. On je slao Savu da završava neke diplomatske poslove bugarske carevine i dočekivao ga sa najvećim počastima. Sava je umro i bio sahranjen u manastiru Svetih Četrdeset Mučenika u Velikom Trnovu, gde je sahranjeno šest bugarskih careva. Kasnije su njegove mošti prebačene u Mileševu, ali bugarski pravoslavci i dalje u velikom broju slave našeg sveca. Svetovid – Sveti Vid – O poreklu narodnog naziva za ovaj praznik postoji više verzija, ali nijedna nije dokazana odnosno potvrđena. Po jednoj je ovaj praznik nastavak slavljenja slovenskog paganskog božanstva Svetovida, koji je bio bog obilja i rata i koji je možda bio srpski vrhovni bog. Po drugoj interpretaciji su poštovanje svetog Vida (lat. Sanctus Vitus) doneli sa sobom nemački katolički rudari Sasi, a njihov svetac je prilagođen lokalnom stanovništvu. Možda je najbliže istini to što je kod Trojanaca Vid bio deo izvornog Svetog Trojstva. Trojstvo se sastojalo od: Stvoritelja, Održitelja i Uništitelja života. On je bio najviše slavljen u narodu. Verovalo se da svaki greh, makar i najmanji, vodi čoveka u sigurnu smrt. To što se Vidovdan slavi i danas kod Srba i Bugara nije ništa neobično, jer su u oni ostaci severnog dela starog trojanskog carsva. Кroz istoriju su bili poznati i kao Tribali – Trojični Beli, ili kao Tračani. Tračani je pogrešan naziv, jer su Rimljani teritoriju centralnog Balkana zvali Trakija ne po Tračanima, već po Trajanima,odnosno Trojanima.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *